Fobia szkolna to stan, w którym pojawiają się wszystkie objawy klasycznej nerwicy. Dziecko odczuwa nieuzasadniony lęk związany z pobytem w szkole i wszystkim, co się z nią kojarzy. Objawy fobii pojawiają się we wszystkich sferach funkcjonowania: somatycznej, emocjonalnej i poznawczej.

Uczeń odczuwa bóle i zawroty głowy, ból żołądka, kręgosłupa, serca. Może moczyć się w nocy, mieć zaburzenia równowagi, wymioty, biegunkę czy cierpieć na bezsenność. W sferze emocji pojawia się lęk i niepokój, napady paniki, ogólne przygnębienie, brak motywacji, emocjonalna niestabilność. Dziecko ma zaburzenia pamięci i problemy z koncentracją uwagi, natrętne myśli, zmiany w postrzeganiu rzeczywistości czy przymus powtarzania tych samych czynności. Podobnie jak w innych rodzajach nerwic, tak i tu dziecko ma świadomość, że lęk i inne objawy mają podłoże irracjonalne, jednak nie jest w stanie nad nimi zapanować.

Przyczyny fobii szkolnej

Fobia szkolna, jak każda nerwica, rozwija się przez jakiś czas i jest warunkowana kilkoma czynnikami. Nie jest więc tak, że silny, paraliżujący możliwość normalnego funkcjonowania lęk, pojawia się z dnia na dzień i jest spowodowany jedyne faktem rozpoczęcia nauki w szkole. Zanim pojawi się fobia szkolna, dziecko doświadcza wielu sytuacji budzących lęk. Lęk sprawia, że nie będąc w stanie dłużej radzić sobie z wewnętrznym napięciem, traci odwagę mierzenia się z nowymi wyzwaniami i nie ma siły działać. Nerwica szkolna to nie fanaberia czy sposób na „wymiganie się” od chodzenia do szkoły, ale cierpienie, w którym chore dziecko potrzebuje pomocy terapeuty, a nierzadko także lekarza psychiatry.

Do czynników składających się na powstanie fobii szkolnej zalicza się:

Bardzo wysokie oczekiwania rodziców wobec dziecka, karanie za złe stopnie

Od urodzenia rodzice oczekują, że będzie najlepsze we wszystkim, a jeśli nie spełnia ich oczekiwań, wytykają błędy, zarzucają, że nie stara się wystarczająco i obarczają je winą za niedociągnięcia, karzą za niepowodzenia.

Nadopiekuńczość i odbieranie możliwości usamodzielnienia

Rodzice w obawie o bezpieczeństwo nie pozwalają dziecku rozwinąć skrzydeł i stać się samodzielną osobą. Odczuwając silny lęk przed światem, przekazują go dziecku.

Straszenie dziecka szkołą i tym, co je tam spotka

Niektórym dorosłym wydaje się, że strach jest czynnikiem motywującym. To jeden z bardziej szkodliwych mitów dotyczących funkcjonowania człowieka.

Nagłe lub długo trwające problemy w rodzinie

Rozwód rodziców, śmierć bliskiej osoby, silne konflikty w rodzinie, problemy finansowe, których dziecko jest świadome, uzależnienie rodzica czy zmiana miejsca zamieszkania i związana z tym strata dotychczasowego środowiska niosą ze sobą silne, negatywne emocje, w tym lęk. Doświadczany przez długi czas przeciąża możliwości adaptacyjne dziecka i wywołuje w końcu napad paniki. Ten sam mechanizm działa u dziecka będącego ofiarą przemocy domowej.

Sytuacja w szkole

Klimat szkoły może przyczynić się do wystąpienia nerwicy szkolnej. Mechanizm powstawania jest taki sam jak w wypadku zadziałania czynników rodzinnych. Różnica tkwi jedynie w tym, że lękotwórcze są relacje między członkami społeczności szkolnej czy klasowej, a nie rodziny. Zdarza się i tak, że oba czynniki fobiogenne spotykają się u jednego dziecka. W sytuacji szkolnej pojawienie się lęku przed szkołą wywołuje przemoc rówieśnicza (zastraszanie, wyśmiewanie, izolowanie od grupy, bicie), konieczność zależności od grupy rówieśniczej, szczególnie gdy grupa prezentuje inne zasady niż te, do których dziecko jest przyzwyczajone czy negatywne traktowanie przez nauczycieli, którzy fobię traktują jako rodzaj lenistwa, wagarów, braku chęci do nauki.

Czynniki osobowościowe

Istnieje kilka przyczyn pojawienia się nerwicy szkolnej związanych z osobowością dziecka. Zalicza się do nich silne tendencje perfekcjonistyczne (wywołane wysokimi oczekiwaniami rodziców), szczególnie silna wrażliwość na krytykę, trudności w radzeniu sobie z niepowodzeniami, frustracją, presją rówieśników, niskie poczucie własnej wartości, często spowodowane widocznymi trudnościami dziecka (niepełnosprawność, jąkanie się, przewlekłe choroby wykluczające dziecko z popularnych w grupie aktywności), brak umiejętności radzenia sobie z lękiem separacyjnym (dziecko bardzo tęskni za mamą) lub z lękiem przed nową sytuacją.

Co robić?

Fobia szkolna wymaga podjęcia specjalistycznego leczenia. Konieczne jest postawienie prawidłowej diagnozy. Dlatego pierwsze kroki należy skierować do psychologa, który może podjąć współpracę z lekarzem psychiatrą, jeśli lęk dziecka jest tak nasilony, że konieczne będzie włączenie do leczenia leków. Kolejnym krokiem jest rozpoczęcie psychoterapii. Zanim jednak pojawi się nerwica, rodzice mogą robić wiele, aby dziecko uczące się w szkole było szczęśliwe i czerpało z nauki satysfakcję.

O Autorze

REDAKTOR DZIAŁU WYCHOWANIE

Racjonalna i logiczna. Marzycielka (ciekawe połączenie, pozorna sprzeczność ale możliwa, jestem wszak kobietą). Niepoprawna optymistka i matka dzieciom (dorosłym). Kobieta pracująca, miłośniczka slowlife, pływania, literatury i filmów z Azji. Podróżniczka - póki co tylko palcem po mapie bo wszystko przede mną w drugiej połowie życia!

Zostaw odpowiedź

Twój e-mail nie zostanie opublikowany